> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://politik.mn/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# Гадаадад хадгалагдсан түүхэн баримтаа эх орондоо авчрах ажил эрчимжиж байна
- URL: https://politik.mn/gadaadad-khadgalagdsan-tuukhen-barimtaa-ekh-orondoo-avchrakh-azhil-erchimzhizh-baina/
- Published: 2026-11-06T07:29:19.000Z
- Updated: 2026-11-06T07:36:39.000Z
- Description: Ватиканаас 13–14-р зууны 38 баримтын хуулбар ирж, Солонгост хадгалагдаж буй Юань улсын сүүлчийн хуулийн бичгийг авчрах боломжийг судалж эхэллээ.
- Author: politik mn
- Tags: Соёл

Их Монгол Улсын 820 жилийн ойтой зэрэгцэн гадаадын архив, номын санд хадгалагдаж буй Монголын түүхэн баримтуудыг эх орондоо авчрах, судалгааны эргэлтэд оруулах ажил ахицтай байна. УИХ-ын хэлэлцэж буй Чингис хааны өвийг хамгаалах тогтоолын төсөлд ч гадаад дахь их хааны бичиг, хөргийг эх орондоо авчрах заалт тусгагджээ.

## Ватиканаас 38 ховор баримт

Монгол Улсаас Ватиканд суугаа Элчин сайд Д.Гэрэлмаа 10 сарын 26-нд Ватиканы Төлөөлөгчийн архив, номын сангийн удирдлагуудтай уулзаж, 13–14-р зууны 38 ховор баримтын хуулбарыг албан ёсоор хүлээн авлаа. Тэдгээрийн дунд:

- Гүюг хаанаас Пап лам IV Иннокентид илгээсэн захидал;
- IV Иннокенти Пап ламаас 1245 онд Их хаанд илгээсэн албан захидал;
- III Николай Пап ламаас 1278 онд Хубилай хаанд илгээсэн захидал;
- Ил хаант улсын Абага, Аргун хаад болон тэдний ураг төрлийнхөнтэй солилцсон захидлууд;
- Бай жу ноёны захидал, Монголын нутагт илгээсэн элч нарын бичиг баримт зэрэг багтжээ.

Хоёр тал Ватиканы номын санд хадгалагдаж буй хятад-монгол, төвөд-монгол толь бичиг, монгол бичгийн гар бичмэл, халимаг хэл дээрх ховор ном зэргийг хамтран судлах, цахимжуулах, орчуулах талаар ярилцав. Энэхүү хүлээлгэн өгөлт нь 2025 оны 12 сарын 4-нд Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн айлчлалын үеэр Чингис хаан үндэсний музей, Ватиканы номын сангийн хооронд байгуулсан санамж бичгийн бодит үр дүн юм.

## Юань улсын сүүлчийн хуулийн бичиг

БНСУ-д суугаа Элчин сайд С.Сүхболд 11 сарын 3-нд Солонгос судлалын академийн Жансогак архивт очиж, Юань улсын сүүлчийн хуулийн эмхтгэл болох «Жи жэн тиао гэ»-тэй танилцлаа. Энэ бичгийн дэлхийд ганцхан хувь Солонгост хадгалагдаж байгаа бөгөөд хоёр тал түүнийг Монголд авчирч, эрдэмтэн судлаач, олон нийтэд үзүүлэх боломжийг ярилцжээ.

Уг хуулийг Тогоон Төмөр хааны үед 1345 оны 11 сард эмхэтгэж, 1346 онд мөрдөж эхэлсэн. Хожим Гүрёо улсын сүүл, Жусон улсын үед Солонгост хуулийн лавлах болгон өргөн ашиглажээ. Баримтыг 2003 онд Кёнжү хотын Яндон тосгоны Сон овгийнхны гэр бүлийн архиваас олж илрүүлсэн бөгөөд 2007 онд эх бичгийн зураг, буулгасан текстийн хамт хоёр боть болгон хэвлүүлсэн байна.

*Эх сурвалж:* [*МОНЦАМЭ*](https://montsame.mn/en/read/413882?ref=politik.mn)*,* [*МОНЦАМЭ*](https://montsame.mn/en/read/414545?ref=politik.mn)*,* [*МОНЦАМЭ*](https://montsame.mn/en/read/414696?ref=politik.mn)