Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх бүрэн эрхээ хугацаанаас нь өмнө өгсөн анхны Ерөнхийлөгч боллоо: дараа нь юу болох вэ

УИХ Ерөнхийлөгчийн хүсэлтийг 11 сарын 19-нд баталлаа. Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийг УИХ-ын дарга түр хэрэгжүүлж, ээлжит бус сонгууль дөрвөн сарын дотор болно.

Share
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх бүрэн эрхээ хугацаанаас нь өмнө өгсөн анхны Ерөнхийлөгч боллоо: дараа нь юу болох вэ

Улсын Их Хурал 11 сарын 19-ний нэгдсэн хуралдаанаараа Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүхийг бүрэн эрхээс нь чөлөөлөх хүсэлтийг баталлаа. Хуралдаанд оролцсон 104 гишүүний 96 нь буюу 92.3 хувь нь дэмжсэн бөгөөд энэ нь УИХ-ын нийт 126 гишүүний олонхоос давсан санал юм. Монгол Улсын түүхэнд албан тушаал хашиж буй Ерөнхийлөгч бүрэн эрхийн хугацаа дуусахаас өмнө огцорсон анхны тохиолдол боллоо.

Яагаад огцров

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх 11 сарын 17-нд хэвлэлийн бага хурал хийж, сүүлийн нэг сар гаруйн хугацаанд өөрийг нь ноцтой гэмт хэрэгт холбосон мэдээлэл тараагдаж байгааг гүтгэлэг гэж үзэж байгаагаа, үнэнийг тогтоолгож, нэр төрөө сэргээхийн тулд бүрэн эрхээ өгөхөө мэдэгдсэн. Тэрбээр хэзээ ч худал хэлж, хулгай хийж, хүн хуурч байгаагүй гэдгээ онцлоод, гүтгэсэн этгээдүүдийг холбогдох байгууллагад шалгуулна гэжээ. Мөн мөрдөн шалгах ажиллагаанд хамтран ажиллахаа илэрхийлсэн.

Олон улсын хэвлэлүүдийн мэдээлснээр буруутгал нь У.Хүрэлсүх Ерөнхий сайд байх үед буюу 2019 онд төмөр замын төслийн гэрээг тендергүйгээр Боди Интернэшнл компанид олгож, хахууль авсан гэх агуулгатай. Компани өөрөө өндөр албан тушаалтанд бэлэн мөнгөөр хахууль өгсөн гэдгийг үгүйсгэж, уг мэдээллийг гүтгэлэг гэж мэдэгджээ. Буруутгалыг хэн гаргасан талаар эх сурвалжууд зөрүүтэй: Reuters сөрөг хүчний Ардчилсан нам эрх баригч намын удирдлагуудыг авлигад буруутгаж байсныг онцолсон бол AP агентлаг эрх баригч МАН-ын өөр нэгэн улстөрч буруутгасан гэж мэдээлжээ.

Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийг хэн хэрэгжүүлэх вэ

Үндсэн хууль болон Ерөнхийлөгчийн тухай хуулийн дагуу шинэ Ерөнхийлөгч сонгогдож тангараг өргөх хүртэл Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийг УИХ-ын дарга С.Бямбацогт хэрэгжүүлнэ. Гэхдээ зарим улсын адилаар УИХ-ын дарга тангараг өргөж Ерөнхийлөгч болохгүй. Харин шаардлагатай үед «Ерөнхийлөгчийн үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч» гэж зарлиг, захирамжид гарын үсэг зурах бөгөөд бүрэн эрх бүрийг хэрэгжүүлэх эсэхийг УИХ нэгдсэн хуралдаанаараа тухай бүрт нь шийднэ.

Ээлжит бус сонгуулийн хуваарь

  • УИХ Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрх дууссанаас хойш дөрвөн сарын дотор ээлжит бус сонгууль зарлаж, явуулах ёстой.
  • Санал хураах өдрийг 20 ажлын өдрийн дотор тогтоох бөгөөд сонгууль зарласнаас хойш дор хаяж 70 хоногийн дараа санал хураана. Өдрийг хараахан тогтоогоогүй байна.
  • Нэр дэвшүүлэлт санал хураахаас 40 хоногийн өмнө эхэлж гурван өдөр үргэлжилнэ. Сонгуулийн ерөнхий хороо нэр дэвшигчийг бүртгэх эсэхийг гурав хоногийн дотор шийднэ.
  • Сонгуулийн сурталчилгаа санал хураахаас 16 хоногийн өмнө эхэлнэ.
  • Сонгогдсон Ерөнхийлөгч 30 хоногийн дотор УИХ-д тангараг өргөж, зургаан жилийн хугацаатай ажиллана.

Энэ нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч болон УИХ-ын сонгуулийн түүхэн дэх анхны ээлжит бус сонгууль болно. Ээлжит Ерөнхийлөгчийн сонгууль 2027 оны зун болох ёстой байв.

УИХ-ын хуралдаанаар

Хуралдааны үеэр гишүүд Б.Пүрэвдорж, Ж.Чинбүрэн, С.Цэнгүүн, Д.Батлут нар огцрох болсон шалтгааныг асуусан. У.Хүрэлсүх Ерөнхийлөгч нь ард түмэн, улсын аюулгүй байдал, Монгол Улсыг дэлхийд төлөөлдөг бөгөөд сүүлийн саруудад зарим бүлэглэл гүтгэлэг тараасан тул төрийн тэргүүний нэр хүндийг сэргээх ганц сонголт үлдсэн гэж хариулжээ. Үг хэлсэн гишүүд түүний шийдвэрийг ёс суртахууны шинэ жишиг гэж үнэлж, «Эрүүл монгол хүн» үндэсний хөтөлбөр, «Ерөнхийлөгчийн тэтгэлэгт эрдэмтэн-2100» зэрэг санаачилгыг дурджээ.

Бусад огцролт ба аудит

Ерөнхийлөгчийн шийдвэрийн дараа ЗГХЭГ-ын дарга Б.Энхбаяр, Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнэ нар ч нэрээ цэвэрлүүлэхийн тулд албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөж, шалгуулах хүсэлт гаргасан бөгөөд Ерөнхий сайд хүсэлтийг нь хүлээн авна гэж мэдэгдэв. Ерөнхий сайд, МАН-ын дарга Н.Учрал Засгийн газар хэвийн ажиллаж байгааг онцлоод, Гашуунсухайтын төмөр зам болон урьдчилгаа худалдааны гэрээтэй холбоотой асуудлыг хараат бус аудитаар шалгуулна гэв. Мөн намынхаа 2018 оноос хойших санхүүг Үндэсний аудитын газар болон хараат бус аудитороор шалгуулахыг даалгаж, бусад намуудыг ч дотоод аудит хийхийг уриалжээ.

58 настай У.Хүрэлсүх 2017–2021 онд Ерөнхий сайд байж, 2021 оны 6 сард зургаан жилийн нэг удаагийн бүрэн эрхтэй Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. Тэрбээр 2021 оны 1 сард ч Ерөнхий сайдын албан тушаалаас огцорч, улмаар Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшиж байсан.

Эх сурвалж: МОНЦАМЭ, МОНЦАМЭ, МОНЦАМЭ, МОНЦАМЭ, Reuters, AP, The Independent, Bloomberg